ZNAKOWANE SZLAKI TURYSTYCZNE

Szlak zielony o długości 57 km. Większa część tego szlaku przebiega przez teren Spalskiego Parku Krajobrazowego. Szlak rozpoczyna się w Tomaszowie Maz. a kończy w Luboczy.
     Wycieczkę zaczynamy na dworcu PKS/PKP w Tomaszowie Maz. Kierując się ulicami: Dworcową, Spalską, Szczęśliwą, Mireckiego i Nowy Port, dochodzimy do dzielnicy Tomaszowa - Brzustówka. Po drodze mijamy Szkolne Schronisko Młodzieżowe, Ośrodek Sportu i Rekreacji (ul. PCK) oraz sztuczny tor łyżwiarski. Idąc szlakiem na skrzyżowaniu z ul. Św. Antoniego skręcamy w lewo i dochodzimy do mostu na rzece Pilicy. Na prawym brzegu rzeki znajduje się utworzony w 1961 r. rezerwat przyrody nieożywionej „Niebieskie Źródła”. W bezpośrednim sąsiedztwie rezerwatu usytuowany jest Skansen Rzeki Pilicy, który zachowuje i popularyzuje bogate dziedzictwo przyrodnicze, historyczne oraz kulturowe rzeki Pilicy i jej dopływów.
     Wędrując dalej mijamy Utratę i dochodzimy do drogi w kierunku Smardzewic. Następnie odbijając lekko w lewo kierujemy się do wsi Wąwał, jednej z najszybciej rozwijającej się miejscowości w gminie Tomaszów Maz. Znajduje się tu ponor krasowy rzeki Ginącej, który łączy się z Rezerwatem Niebieskie Źródła. Na południowym skraju wsi znajduje się tzw. Przepaść – miejsce, gdzie wody okresowego cieku znikają pod ziemią w szczelinach wapieni jurajskich, tworzących poziom wodonośny zasilający Niebieskie Źródła. Woda płynie systemem szczelin krasowych i po około 5 dobach wypływa w wywierzyskach. W miejscowości Wąwał skręcając w ul. Cegielnianą dochodzimy do skraju lasu, gdzie znajduje się zabytkowa kapliczka.
     Idąc lasem ok. 1,8 km dochodzimy do skrzyżowania z drogą, która prowadzi do Ośrodka Hodowli Żubrów w Smardzewicach. Po drodze, po lewej stronie mijamy leśniczówkę oraz parking. Pokonując odcinek drogi (ok. 2,8 km) idziemy ścieżką edukacyjno – turystyczną do OHŻ.
     Trzymając się oznakowanego szlaku, mijamy skrzyżowanie z linią kolejową, staw, Agencję Rezerw Materiałowych (ARM), dochodzimy do schronów z czasów II wojny światowej w Jeleniu. Jest to kompleks poniemieckich schronów składający się z 8 naziemnych obiektów. Najprawdopodobniej była to podziemna fabryka zbrojeniowa z niewielkim naziemnym zapleczem. Głównym obiektem jest ok. 350 m schron kolejowy zbudowany na bazie łuku. Wysokość schronu wynosi 9 m. Pod schronem znajdują się wielopoziomowe podziemia. Idąc dalej dochodzimy do miejscowości Ciebłowice Duże. Po drodze można zobaczyć Krzyż i Kopiec Wolności im. Tadeusza Kościuszki. Kopiec został usypany rękami dzieci szkolnych z Ciebłowic na pamiątkę wypędzenia nieprzyjaciół z Polski (rok 1920, inicjator - A. Kolędowska). Dalej mijamy pomnik i krzyż na cześć bohaterów AK, którzy polegli w kraju i za granicą. Pomnik ufundowany był przez Gwardię Ludową. Następnie dochodzimy do skrzyżowania, przy którym znajduje się kapliczka, na której widnieje napis „Od powietrza, głodu i ognia wybaw nas, Panie”. Mjamy miejscowość Ciebłowice Małe, a skręcając w prawo dochodzimy do Spały.
     Ze Spały kierujemy się do wsi Królowa Wola. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1495 r. Miejscowa legenda głosi, iż do powstania wioski przyczyniła się żona Władysława Hermana, która zachwycona pięknem okolicy, zapragnęła w tym miejscu założyć osadę. Natomiast nazwa nowo powstałego sioła pochodziła od słów skierowanych do dworzan, iż nazwa jest „wolą króla”. Miejscowość słynie z kultywowania folkloru opoczyńskiego i rawskiego. Aktywnie działają tu Koła Gospodyń Wiejskich. We wsi znajduje się Szkoła Podstawowa im. Prez. Mościckiego oraz Dom Ludowy, którego fundatorem był prezydent Mościcki. Budynek został poświęcony w 1932 r. Obecnie jest on siedzibą biblioteki, czytelni oraz różnych organizacji. Idąc dalej kierujemy się do Liciążnej. Pierwsze wzmianki o Liciążnej pochodzą z II połowy XIV w., natomiast nazwa wsi w dokumentach historycznych pojawia się na początku XVI w. Miejscowość ta niegdyś miała charakter rolniczy, położona była przy trakcie handlowym wiodącym z Małopolski na Mazowsze. Obecnie na otoczonych lasami stokach dolinki powstały liczne działki rekreacyjne i domki letniskowe. Głębokie wąwozy otaczające Liciążnę są atrakcją dla turystów pieszych, natomiast przepływająca niedaleko Pilica jest „rajem” dla wędkarzy. Trzy kilometry na północny-wschód od wsi znajduje się rezerwat leśny Żądłowice. W lasach spotkać można resztki okopów i transzeje z okresu I wojny światowej. Kilka kilometrów od Żądłowic znajduje się wieś Grotowice, w której zachował się park krajobrazowy z przełomu XVIII i XIX w. Prawdziwą perełką parku jest jednak najstarsza na tym terenie figurka pamiątkowa z 1607 r. w kształcie kolumny z czworościenną kapliczką z herbem przedstawiającym pannę na niedźwiedziu. Kapliczka ufundowana przez Władysława Grotowskiego na pamiątkę bitwy z rokoszanami zebrzydowskimi pod Guzowem. Atrakcją parku jest również gigantyczna lipa drobnolistna – pomnik przyrody o obwodzie pnia przekraczającym 6 m. Szlak kończy się w miejscowości Lubocz.

Szlak czerwony (partyzancki) – o długości 268 km, na terenie powiatu tomaszowskiego ma długość ok. 33 km. Szlak upamiętnia miejsca uświęcone krwią partyzantów i żołnierzy polskich. Swój początek bierze w Szydłowcu a kończy się w Radomsku.
     Na terenie powiatu szlak zaczyna się w miejscowości Iłki (wieś letniskowa), a kończy w miejscowości Fryszerka. Idąc w kierunku Swolszewic Małych, po lewej stronie drogi znajduje się ferma strusi afrykańskich. Mijając miejscowość Swolszewice, kierujemy się do Borek. Idąc prosto, na najbliższym skrzyżowaniu skręcamy w lewo w kierunku Tomaszowa Maz. Po drodze mijamy Nagórzyce z charakterystycznymi grotami. Chłopi nagórzyccy na przełomie XVIII – XIX w. czerpali stąd piasek i wywozili go do hut szkła w Piotrkowie Tryb. oraz na potrzeby miasta Tomaszowa Maz. Do wnętrza grot prowadziło dawniej pięć wejść. Obecnie zwiedzanie grot nie jest możliwe ze względów bezpieczeństwa. Można je podziwiać tylko z zewnątrz. Kierując się szlakiem mijajmy dzielnicę Józefów i zbliżamy się do dzielnicy Brzustówka. Nieopodal mostu na rzece Pilicy po lewej stronie znajduje się rezerwat przyrody nieożywionej „Niebieskie Źródła”. W sąsiedztwie rezerwatu położony jest Skansen Rzeki Pilicy. Podążając prosto ul. Św. Antoniego, po drodze mijamy piękny pałacyk, należący przed 1915 r. do znanego lekarza i społecznika Jana Rodego. Obecnie znajduje się tutaj Urząd Stanu Cywilnego. Po prawej stronie wznosi się ewangelicki kościół Zbawiciela. Idąc dalej, warto na chwilę zatrzymać się przy stojącym po prawej stronie kościele p.w. Św. Antoniego. Następnie ul. Św. Antoniego podążamy w dół, za mostem na rzece Wolbórce skręcamy w prawo, w ul. Konstytucji 3 Maja. Ulicą Spalską kierujemy się w stronę dzielnicy Wilanów i kierujemy się wzdłuż torów do miejscowości Glinnik, gdzie stacjonuje 25 Brygada Kawalerii Powietrznej – elitarna jednostka powietrzno desantowa będąca w strukturach NATO. Dalej szlak prowadzi w kierunku Spały – jednej z najbardziej znanych miejscowości letniskowych w Polsce. Następnie nasz szlak prowadzi w kierunku leśniczówki Borki, otoczonej jednymi z najstarszych fragmentów Lasów Spalskich. Leśniczówka niegdyś pełniła rolę strażnicy strzegącej drogi dojazdowej do Spały. W pobliżu leśniczówki znajduje się krzyż upamiętniający prace melioracyjne przeprowadzone w latach 30-tych XX w. na okolicznych łąkach. Dalej szlakiem czerwonym podążamy w kierunku Inowłodza. Z Inowłodza kierujemy się na wschód do miejscowości Fryszerka, gdzie część szlaku na terenie powiatu tomaszowskiego kończy się.

Szlak niebieski im. Prezydenta Profesora Ignacego Mościckiego (ok. 21,5 km) - podkreśla walory przyrodnicze Puszczy Nadpilickiej.
     Swój początek bierze w Spale a kończy się w Tomaszowie. Rozpoczyna się przy recepcji Funduszu Wczasów Pracowniczych, dalej biegnie wśród lasów i łąk Puszczy Spalskiej w kierunku Ciebłowic Dużych, a następnie do miejscowości Jeleń – gdzie znajduje się kompleks bunkrów z czasów II wojny światowej. Następnie szlak prowadzi przez Wąwał do miejscowości Smardzewice. Po drodze mijamy rezerwat żubrów, ścieżkę dydaktyczną oraz kościół i klasztor p.w. Św. Anny. Kierując się zgodnie z oznakowaniem naszej trasy po drodze możemy zobaczyć kopalnię piasków szklarskich „Biała Góra”. Idąc prosto dochodzimy do krańcówki naszej wycieczki - Tomaszowa Maz. Możemy tu zwiedzić Skansen Rzeki Pilicy oraz Rezerwat Niebieskie Źródła.

Szlak niebieski zwany szlakiem rzeki Pilicy o długości 122 km, na terenie powiatu tomaszowskiego ma długość 17 km. Jest to jeden z najpiękniejszych szlaków krajobrazowych na terenie centralnej Polski. Swój początek bierze w Piotrkowie Trybunalskim, a kończy się w miejscowości Krzętów. W powiecie tomaszowskim przebiega przez miejscowość Swolszewice Małe. Idąc dalej docho-dzimy do miejscowości Borki, położonej w pobliżu Zalewu Sulejowskiego. Wśród komplek-su lasów sosnowo - jałowcowych z udokumentowanymi walorami mikroklimatycznymi i z wyjątkowo atrakcyjnymi terenami spacerowymi położony jest jeden z najlepszych w Polsce Ośrodek Rekreacyjno - Wypoczynkowy BORKI. Ośrodek składa się z zespołu obiektów cało-rocznych i sezonowych. Idąc prosto szlakiem, dochodzimy do skrzyżowania, na którym, skrę-cając w prawo kierujemy się na zaporę wodną na rzece Pilicy i Zalewie Sulejowskim. Szlak niebieski prowadzi w prawo do Tresty Rządowej - wsi letniskowej położonej nad zatoką, przy której zbudowano przystań. Po drodze po lewej stronie znajduje się kościółek p.w. Św. Wacława. Idąc prosto dochodzimy do miejscowości Karolinów.

Szlak żółty - zwany szlakiem carskich łowów o długości 30 km. Szlak wiedzie ze Smardzewic do Rzeczycy przez miejsca związane z pobytem i polowaniami cara Aleksandra III.

 Szlak czarny - zwany szlakiem cudownych obrazów o długości 35,5 km. Trasa prowadzi dawnymi szlakami pielgrzymkowymi z sanktuarium w Studziennej – Poświętnej przez Inowłódz do Klasztoru O.O. Franciszkanów w Smardzewicach.

Szlak zielony - zwany traktem przez Puszczę Pilicką o długości 40 km. Szlak wiedzie z Czerniewic do Poświętnego. Biegnie przez unikatowe ostępy dawnej Puszczy Pilickiej, krystaliczne strumienie i stare leśniczówki.

Szlak czerwony - zwany droga do żubrów o długości 19,5 km. Trasa prowadzi ze Smardzewic do Inowłodza przez Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach i fragmenty starych borów sosnowych.

Ścieżka rowerowa im. Zygmunta Goliata wokół Zbiornika Sulejowskiego.
Trasa główna obejmuje 68,5 km, wariant A z możliwością zwiedzania rezerwatu Gaik – 71 km.
     Przebieg trasy rowerowej jest następujący: 1 – Leonów „Kiełbikowa Strzecha”, 2 – Zatoka „Borki”, 3 – Skansen Rzeki Pilicy, 4 – Zapora Zbiornika Sulejowskiego, 5 – Zarzęcin, 6 – Cypel na Piaskach, 7 – Opactwo Cystersów w Podklasztorzu, 8 – Uroczysko Lubiaszów.

Szlak rowerowy niebieski im. Juliana Tuwima o długości 22 km Swój początek bierze w Tomaszowie Maz., a kończy się w Zakościelu.  Wycieczkę rozpoczynamy z dworca PKP/PKS w Tomaszowie Maz. Kierując się ul. Dworcową, Splską, Luboszewską dojeżdżamy do miejscowości Luboszewy. Znajduje się tu ogrodzony teren Jednostki Wojskowej. Kierując się zgodnie z oznakowaniem szlaku, docie-ramy do Glinnika, gdzie usytuowano lotnisko wojskowe. Jedziemy drogą prezydencką (kost-ka brukowa), aleją lipowo - jaworową - ok. 500 m, kierując się do miejscowości Nowy Glin-nik. Tu po lewej stronie znajduje się Szkoła Podstawowa, a przy skrzyżowaniu kapliczka. Po-konując ok. 500 m dojeżdżamy do wsi Glinnnik II. Za wsią wjeżdżamy na teren Spalskiego Parku Krajobrazowego. Następnie dojeżdżamy do skrzyżowania Spała - Konewka. Zbaczając z naszego szlaku w lewo możemy dojechać do poniemieckich schronów z okresu II wojny światowej - bunkrów w Konewce. Jadąc prosto, po lewej stronie mijamy siedzibę Nadleśnic-twa Spała, po prawej zaś punkt dydaktyczny Leśnego Kompleksu Promocyjnego "Lasy Spal-sko - Rogowskie". Dojeżdżamy do Królowej Woli, gdzie po prawej stronie znajduje się Szkoła Podstawowa im. Prez. I. Mościckiego, a obok Dom Ludowy. Za Królową Wolą dojeż-dżamy do skrzyżowania dróg Rzeczyca - Teofilów. Jadąc prosto po prawej stronie widoczna jest jedyna w Polsce czynna kopalnia eksploatująca halcedonit ze złoża "Teofilów". Skręca-my w prawo w drogę szlakową i dojeżdżamy do Inowłodza. Po prawej stronie znajduje się ogrodzony cmentarz wojenny z 1918 r. Przed skrzyżowaniem po prawej stronie znajduje się budynek Urzędu Gminy, a w pobliżu - Gminny Punkt Informacji Turystycznej. Następnie skręcamy w lewo w kierunku Rawy Maz. Przejeżdżając 100 m, skręcamy w prawo, w kierun-ku Zakościela. Po lewej stronie, położony jest na wzgórzu Kościół św. Idziego. Do kościoła można podejść po wybudowanych na zboczu wzgórza schodach. Na szczycie góry znajduje się również parking oraz taras widokowy. Z niego rozciąga się panorama na Wzgórza Opo-czyńskie, Równinę Piotrkowską i Dolinę Pilicy. Mijając kościółek wjeżdżamy do wsi Zako-ściele. Skręcając w prawo, dojeżdżamy do krańcówki naszego szlaku, gdzie znajduje się Ośrodek Fundacji PROeM - Chrześcijańskie Centrum Młodzieżowe.

Ciąg pieszo - rowerowy Tomaszów Maz. – Spała. Długość trasy wynosi 10,8 km. Szlak bierze początek w Tomaszowie Maz. od Rezerwatu "Niebieskie Źródła", który jest jednym z najciekawszych zjawisk krasowych w Europie. W bezpośrednim sąsiedztwie rezerwatu znajduje się Skansen Rzeki Pilicy - pierwsze w Polsce muzeum na wolnym powietrzu poświęcone rzece. Zbaczając w ulicę Wodną możemy dojechać do Ośrodka Sportu i Rekreacji, gdzie znajdzie się coś dla miłośników sportów wodnych (przystań OSiR z wypożyczalnią kajaków) oraz zimowych (sztucznie mrożony tor lodowy).
Następnie szlak wiedzie ulicą św. Antoniego, a z niej skręcamy w prawo w ulicę Bartosza Głowackiego, którą dojeżdżamy do Ronda im. Romana Dmowskiego i dalej jedziemy ulicą Nowowiejską. Po lewej stronie mijamy Klub Sportowy "Lechia" z bazą sportową (hala sportowa, korty tenisowe, boisko piłkarskie), noclegową i gastronomiczną.
Przekraczamy most na rzece Wolbórce i skręcamy w ulicę Spalską. Skrzyżowanie ulicy Spalskiej z drogą krajową nr 48 to początek odcinka pozamiejskiego, który kończy się w Spale. Jest to najdłuższy i zarazem najatrakcyjniejszy fragment ciągu pieszo-rowerowego.
Na malowniczość krajobrazu wpływa bliskie sąsiedztwo Spalskiego Parku Krajobrazowego, Rezerwatu Spała i Rezerwatu Konewka, które cechuje specyficzny mikroklimat sprzyjający wypoczynkowi i rekonwalescencji. W połowie odcinka pozamiejskiego możemy skręcić w lewo na drogę powiatową nr 4316E, by dojechać do miejscowości Glinnik i Dąbrowa. Z Glinnika bardzo łatwo dojechać do Konewki, gdzie można zwiedzić 380-metrowy bunkier z czasów II wojny światowej.
Po prawej stronie drogi krajowej nr 48, kilometr przed Spałą, znajduje się miejsce widokowe nad Pilicą. Można tam dojechać ścieżką leśną. W okolicy znajduje się także Rezerwat Gać Spalska - śródleśna rzeka nizinna wraz ze stanowiskami chronionymi rzadkich roślin i zwierząt. (Dojazd ze Spały).
Ostatnim punktem na trasie ciągu jest Spała - dawna rezydencja myśliwska rosyjskich carów i prezydentów Rzeczypospolitej. Warto się tu zatrzymać na dłużej ze względu na bogatą historię i zaplecze rekreacyjno-sportowe. Na szczególną uwagę zasługuje: Kościół p.w. Matki Bożej Królowej Korony Polskiej, posąg żubra, Dom Pamięci Walki i Męczeństwa Leśników i Drzewiarzy Polskich. Dużą atrakcją miejscowości jest z pewnością Ośrodek Przygotowań Olimpijskich.